Stamboomonderzoek

Alle PLN-dragers ter wereld stammen af van dezelfde persoon. Iemand die ongeveer 850 jaar geleden leefde in het noordoosten van Friesland. Dat is op zichzelf al bijzonder, maar de vraag die onderzoekers bezighoudt, is: hoe heeft de mutatie zich vanaf die ene persoon verspreid door de eeuwen heen? Wie zijn de tussenpersonen? En hoeveel mensen dragen de mutatie vandaag de dag zonder het te weten?

Het genealogieteam van Stichting PLN probeert het antwoord op deze vraag te vinden. Dat doet het team door onderzoek te doen naar stambomen, archieven, databases met behulp van een groeiend netwerk van vrijwilligers en wetenschappers. 

Een nieuw team werkt aan een grote puzzel

Onze oud-vrijwilliger Annette Klinkert was de initiatiefnemer van het stamboomonderzoek. In december 2025 heeft zij het onderzoek overgedragen aan een nieuw team van vrijwilligers: Wybo, Tijmen en Margriet onder leiding van Brigitta. Inmiddels draait het team als een soepel geheel en maken ze langzaam maar zeker veel voortgang aan een wereldwijde genealogische puzzel. 

Wybo focust zich op Friesland en Groningen. Dat is geen toeval, want hij heeft ruim 30 jaar tijd en energie gestoken in stamboomonderzoek in Friesland. Dit heeft geleid tot een database van meer dan 500.000 personen. Dat heeft ons een onschatbare voorsprong gegeven. 

Tijmen en Margriet richten zich op de regio Noord-Holland. Dat is uitdagender, want een groot deel van het eerder verrichte onderzoek in die regio is vanwege ongelukkige omstandigheden deels verloren gegaan. Hierdoor moesten de vrijwilligers vrijwel bij nul beginnen. Tocht telt hun database inmiddels al en groot aantal personen. 

Brigitta coördineert het stamboomonderzoek. Ze beheert het genealogie-account, verwerkt aanvragen voor het stamboomonderzoek en zorgt ervoor dat alles volgens privacy wet- en regelgeving verloopt. 

Wat is de rol van een kwartierstaat? 

Een kwartierstaat is een overzicht van alle voorouders van één persoon. Het team heeft inmiddels zo’n 50 kwartierstaten gemaakt van PLN-dragers. Wanneer meerdere dragers op een zeker moment dezelfde voorouder blijken te hebben, is dat een sterke aanwijzing dat die voorouders zelf ook drager waren van de mutatie. 

Wanneer er drie of meer PLN-dragers afstammen van hetzelfde echtpaar, probeert het team alle afstammelingen van dat echtpaar in kaart te brengen. Zo’n overzicht heet een parenteel. Het klinkt overzichtelijk, maar de omvang kan enorm overweldigend zijn: iemand die rond 1800 geboren is, kan een parenteel van meer dan 150 pagina’s A4 opleveren.

Opvallend daarbij zijn de grote gezinnen, veel migratie en soms schokkende patronen, zoals veel sterfte vóór het 60ste levensjaar, meer dan je zou verwachten van families zonder PLN. 

Inzichten voor het genealogieteam 

Het onderzoek draait op dit moment op volle toeren. Er zijn een aantal interessante inzichten die het genealogieteam met je wil delen: 

Het parenteel Vroegop-Kist 

Het team is momenteel bezig met het uitwerken van een parenteel van het echtpaar J.A. Vroegop en N.P. Kist, omdat drie bewezen PLN-dragers via dit echtpaar met elkaar verbonden blijken te zijn. Door zoveel mogelijk verwantschappen in kaart te brengen, hopen de vrijwilligers nieuwe mogelijke dragers te identificeren en conclusies te trekken over de verspreiding van de mutatie.

Samenwerking met prof. Maarten Larmuseau (KU Leuven) 

Een bijzondere samenwerking is die met professor Maarten Larmuseau van de KU Leuven, gespecialiseerd in genetische genealogie. Hij is zeer geïnteresseerd in het parenteel Vroegop-Kist en heeft een interessante hypothese: met aanvullend DNA-onderzoek zou bewezen kunnen worden dat de PLN-mutatie ouder is dan tot nu toe gedacht is en dus mogelijk meer dragers heeft dan we dachten. Om dit wetenschappelijk te kunnen publiceren, zijn minimaal vijf PLN-dragers per parenteel nodig. In oktober volgt een tweede overleg.

Een onverwacht cluster in Noord-Holland

Friezen trokken wel naar Noord-Holland, maar Noord-Hollanders niet naar Friesland. Dat patroon is terug te zien in het onderzoek: ook in Noord-Holland lijken zich meerdere clusters van PLN-dragers te bevinden. Een cluster is een groep mensen die via dezelfde voorouder met elkaar verbonden zijn. Het is nog niet bekend of de clusters in Noord-Holland naar dezelfde ouder teruggaan als de Friese tak of dat dit om afzonderlijke lijnen gaat. Verder onderzoek moet dit uitwijzen. 

Amelanders 

Een gezin dat omstreeks 1700 neerstreek op Ameland, waarvan de man bestuurder/administrateur was Gerbrandus Metz x Hester Meinderts heeft het gen in de eilander populatie gebracht. Vervolgens blijken Amelanders erg reislustig en de nazaten van dit echtpaar komen in de Kop van Noord-Holland, Zaandam, Amsterdam, Rotterdam, ’s Gravenhage, Limburg, Noord-Brabant, Groningen en Paderborn (Dld) maar ook als emigrant in Noord-Amerika terecht.

Het spoor naar Amerika

PLN-R14del is geen puur Nederlands fenomeen. In de Amerikaanse staten Michigan, Indiana, Ohio en Wisconsin zijn in de 19e en vroege 20e eeuw veel immigranten neergestreken uit Noord-Holland, Friesland en Groningen. Daar moeten ook PLN-dragers bij hebben gezeten. In samenwerking met de Amerikaanse PLN-stichting en via platforms zoals genealogybank.com en connectmyvariant.org probeert het team deze dragers in kaart te brengen. 

Verder zijn er warme banden met het Cincinnati Children’s Clinical Medical Centre. Concrete resultaten zijn er nog niet, maar de eerste contacten zijn gelegd. Naast de 50 actieve deelnemers vond het team bij toeval een oude database met gegevens van nog eens zo’n 30 personen uit Noord-Holland die waarschijnlijk drager zijn geweest. Deze worden nu gekoppeld aan de bestaande data, met hier en daar een aantal bevestigingen, maar ook nieuwe bevindingen die het beeld verder aanscherpen.

Meedoen aan het stamboomonderzoek, dit levert het op:

Elk deelnemer aan het genealogieonderzoek krijgt een persoonlijk overzicht van zijn of haar voorouders in zowel grafisch als in biografische vorm en de namen van een gemeenschappelijke voorouder van een andere deelnemer als we die al hebben. Komen er nieuwe inzichten naar boven, dan worden deelnemers daar actief van op de hoogte gesteld. Deelname is altijd vrijwillig, veilig en volledig in lijn met privacy wet- en regelgeving.

Je doet niet alleen voor jezelf mee, jouw bijdrage is ook van onschatbare waarde voor de genealogische puzzel van PLN. Ieder verhaal, iedere stamboom, iedere naam helpt ons begrijpen hoe PLN zich heeft verspreid. Daardoor krijgen we inzicht in hoe groot de groep mensen is die de PLN-mutatie onbewust met zich meedraagt. Nu we een database hebben opgebouwd lukt het steeds vaker snel een gezamenlijke voorouder te benoemen met een andere deelnemer.

Doe je mee?

Het genealogieteam is op zoek naar meer PLN-dragers die hun stamboom willen laten onderzoeken. Heb jij PLN of ken je iemand die drager is? Neem dan contact op via genealogie@plnheart.org of vul onderstaand formulier in. Samen kunnen we de puzzel misschien wel oplossen. Vermeld hierbij de volgende informatie:

 

• • Jouw voor- en achternaam, geboortedatum en plaats

• • Namen van ouders en eventuele geboortedata en plaatsen

• • Namen van grootouders en eventuele geboortedata en plaatsen